Wiedza i Życie 02/2008
W numerze m.in.:
Fotoreportaż
Atewa - las wraca na swoje miejsce; Piotr Naskręcki
Świat kwantów
Komputer inny niż wszystkie; Jarosław Chrostowski
Astronomia
Zdobywca pierścieni; Weronika Śliwa
Historia
Mechanicos - człowiek od maszyn; Agnieszka Krzemińska
Biologia
Oczyścić morowe powietrze; Tomasz Jagielski
Technika
Wyścigówka dla niepełnosprawnego; Ewa Dereń
Laboratorium
Dzwonki Benjamina Franklina; Hanna Męczyńska
Na świecie żyje około 250-300 tys. gatunków roślin okrytonasiennych stanowiących podstawę łańcuchów pokarmowych prawie wszystkich ziemskich ekosystemów lądowych i niektórych wodnych. Wszystkie, które rozmnażają się płciowo, wymagają zapylenia.
Kiedy wulkan wybucha, martwić się powinni nie tylko ci, którzy mieszkają w jego pobliżu. Ponad dwa wieki temu gigantyczny podmuch gazów, które wydostały się z wnętrza planety, zabił dziesiątki tysięcy ludzi od Islandii po Egipt.
Zbadała saturnowe wnętrze, pierścienie i księżyce, przetestowała teorię względności. Krążąca po układzie Saturna sonda Cassini obchodziła niedawno swoje dziesięciolecie.
Czy można więcej niż można? Pytanie wygląda na źle sformułowane, lecz w świecie informacji kwantowej nagle nabiera sensu. 
Aktualne numery
09/2017
10/2017
Kalendarium
Październik
21
W 2001 r. rozpoczęła się misja statku Sojuz TM-33 na Międzynarodową Stację Kosmiczną z turystą Markiem Shuttleworthem na pokładzie.
Warto przeczytać
Grafika komputerowa zazwyczaj kojarzy się z wyretuszowanymi zdjęciami modeli i modelek. W rzeczywistości daje nam o wiele większe możliwości.
Piksele, wektory i inne stwory to wprowadzenie do grafiki komputerowej dla dzieci i nie tylko.

WSPÓŁPRACUJEMY
Logowanie

Nazwa użytkownika

Hasło

Autor: Jerzy Dzik | dodano: 2012-05-28
Jakie są współczesne metody datowania skamieniałości?

Odpowiada prof. Jerzy Dzik, dyrektor Instytutu Paleobiologii PAN:

Zasady określania wieku kopalnych szczątków organizmów nie zmieniły się od dwu stuleci. Pogłębiło się jedynie rozumienie przyjmowanych założeń, niegdyś tylko intuicyjnie wyczuwanych lub ukrytych we wnioskowaniu. Do najbardziej podstawowych spośród nich należy twierdzenie, że przebieg ewolucji jest niepowtarzalny. Nie mogły więc powstać identyczne postaci anatomii w różnych epokach. Dzięki temu każdemu przedziałowi czasu geologicznego można przypisać specyficzny zestaw gatunków niegdyś żyjących organizmów.
Rutynowa procedura określania wieku skamieniałości rozpoczyna się od korelacji wiekowej zawierających je warstw skalnych. Określa się ich następstwo przestrzenne, odpowiadające kolejności powstania, i łączy ze sobą formacje skalne z różnych miejsc świata o identycznym (lub przynajmniej podobnym) wieku. Tym sposobem przejść można od warstw ze skamieniałościami, których wiek chcemy poznać, do formacji skalnej uznanej za standard (reper) jednostki czasu geologicznego. Ewolucja biologiczna to jednak proces bardzo powolny, o rezultatach widocznych w anatomii po upływie setek tysięcy (jeśli nie milionów) lat. Dokładność korelacji ewolucyjnej jest więc ograniczona.

Większą precyzję da się uzyskać, uzupełniając dane podlegające korelacji o zapisane w skałach przejawy zdarzeń środowiskowych, takich jak zmiany klimatu, zjawiska wulkanizmu czy zmiany orientacji pola magnetycznego Ziemi. Trzeba jednak pamiętać, że w odróżnieniu od ewolucji biologicznej nie są to zdarzenia wyjątkowe. Bywają użyteczne tylko wówczas, kiedy umiejscowi się je w ramach mniej ścisłych wydzieleń czasowych opartych na zdarzeniach ewolucyjnych. Standardami jednostek czasu geologicznego są z reguły formacje skalne zawierające szczątki organizmów o bardzo rozległym występowaniu geograficznym i możliwie kompletnym (nieprzerwanym) zapisie zdarzeń geologicznych. Będą to więc przede wszystkim skamieniałości organizmów żyjących w toni oceanicznej (planktonowych czy nektonowych) zawarte w skałach powstałych w stosunkowo głębokim morzu. Często wykorzystuje się pośrednie wydzielenia pomocnicze, trudne do korelacji z reperami oceanicznymi, na przykład odnoszące się do następstwa kontynentalnych faun kręgowców. Standardy granic jednostek czasu geologicznego wyznaczają arbitralnie międzynarodowe komisje. Przyjmuje się, że warstwa skalna, w którą komisja "wbije złoty gwóźdź" (Golden Spike) to początek czasu trwania jednostki czasu geologicznego (doby, wieku, epoki, okresu czy ery). Analogiczna droga korelacji wiekowej wiedzie od standardu do formacji skalnych z przewarstwieniami skał wulkanicznych (tufu czy lawy). Pierwiastki promieniotwórcze uwięzione w kryształach minerałów pochodzenia wulkanicznego dają możliwość datowania technikami radiometrii, a więc wykalibrowania w rzeczywistych latach jednostek czasu geologicznego.

Przykładem trudności z dokładnym rozpoznaniem wieku geologicznego skamieniałości mogą być znaleziska pradinozaurów na Śląsku. Ponieważ są to formy zupełnie nowe, nie da się ich umiejscowić na wcześniej wykalibrowanym drzewie rodowym. Pomocne są natomiast stowarzyszone gady z grupy fitozaurów, których następstwo jest dobrze rozpoznane w Ameryce Północnej, czy płazy tarczogłowe o przemianach ewolucyjnych zapisanych w skałach południowych Niemiec. Pozwala to na skorelowanie warstw skalnych z Krasiejowa z odpowiednimi warstwami powstałymi w innych rejonach świata w późnym triasie. One z kolei za pośrednictwem rzadkich znalezisk lądowych zwierząt i roślin w skałach morskiego pochodzenia występujących w obszarze alpejskim zostały powiązane z jednostką zwaną karnikiem (Carnian), a ściślej z jej późną częścią. Do precyzyjniejszej korelacji próbuje się wykorzystać zmiany poziomu wód oceanicznych, które w południowych Niemczech uwidoczniły się krótkotrwałym zalewem słonymi wodami, a na Śląsku być może odpowiada im pojawienie się środowisk jeziornych. Wciąż jednak trudno datowanie to wyrazić w latach absolutnych, bowiem obszar Europy Środkowej był wówczas spokojny wulkanicznie. Pokład pyłu wulkanicznego znaleziony w Alpach w skałach morskiego pochodzenia datowanych na późny karnik liczy sobie około 230 mln lat. Tyle więc w przybliżeniu lat mają również pradinozaury z Krasiejowa.